Sformułowanie :
"niezgodne z zasadami współżycia społecznego"

Jest ono nagminnie stosowane w wydawanych przez ZUS decyzjach, a jest na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych, w szczególności w odniesieniu do osób prowadzących działalność gospodarczą, niewłaściwe i niedopuszczalne. „Sprawiedliwość społeczna” i art. 58 Kodeksu Cywilnego nie dotyczy sfery
ubezpieczeń społecznych dotyczących przedsiębiorców.

5 )   Sformułowanie :  "niezgodne z zasadami współżycia społecznego"

ZUS bardzo często w wydawanych decyzjach dotyczących niepodlegania ubezpieczeniom społecznym czy 
obniżania podstawy wymiaru składek
powołuje się na zasady, które w ogóle nie dotyczą prawa ubezpieczeń społecznych przedsiębiorców.
ZUS w ogóle nie powinien odnosić się do zasad współżycia społecznego.
Samo kwestionowanie podstawy wymiaru składek już jest niezgodne z prawem.
 

ANALIZA :
Organ rentowy nie może powoływać się w odniesieniu do ubezpieczonego prowadzącego działalność gospodarczą na art. 58 k.c., z uwagi na brak wyraźnego odesłania w regulacjach dotyczących zasiłków do prawa cywilnego, a tym samym brak możliwości odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu Cywilnego w sprawie o wypłatę tego świadczenia w przypadku ubezpieczonego prowadzącego działalność gospodarczą.

STAN POŻĄDANY:
a) Przedsiębiorca postępujący zgodnie z obowiązującym prawem, dopełniający wszystkich obowiązków wobec urzędów (ZUS, US), nie zastanawia się, czy jego działania będą uznane kiedyś za sprawiedliwe społecznie czy nie.
b) Skoro prawnie sformułowanie „sprawiedliwość społeczna” i art. 58 k.c. nie dotyczy sfery ubezpieczeń społecznych, to przedsiębiorca robi tak, by wszystko było zgodne z prawem i jak najlepsze dla niego samego.

STAN OBECNY:
a) Przedsiębiorca zgodnie z prawem dopełnia obowiązków wobec ZUS, składa deklaracje, płaci należne składki.
b) Zgodnie z prawem może zadeklarować podstawę do ubezpieczeń wyższą niż wymagane minimum i płacić wyższe składki w granicach przewidzianych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.
c) ZUS kwestionuje wysokości zadeklarowanych składek, mimo że przedsiębiorca zgodnie z ustawą ma prawo sam decydować o ich wysokości.
e) Podwyższone składki ubezpieczenia to wyższy zasiłek chorobowy czy macierzyński. Według ZUS-u wypłacanie wysokich zasiłków jest „niesprawiedliwe społecznie” i staje się to powodem do żądania zwrotu wypłaconych świadczeń.
f) ZUS odmawia prawa do zasiłku albo przyznaje i wypłaca zasiłek, a po kilku latach zmienia swoją decyzję i nakazuje zwrot pobranych świadczeń.
g) W ostatnich latach setki spraw sądowych toczą się właśnie z tego powodu, że ZUS wypłacił wcześniej wysokie zasiłki chorobowe i macierzyńskie, a teraz chce je odzyskać. Większość argumentuje „niesprawiedliwością społeczną” czy „działaniem niezgodnym z zasadami współżycia społecznego”, bo nie znaleziono żadnych argumentów ani podstaw prawnych, na podstawie których można by zażądać zwrotu pobranych świadczeń.

POSTULATY ZMIAN:
a) ZUS nie jest uprawniony do stosowania w sprawach o podleganie ubezpieczeniom społecznym przedsiębiorców przepisu art. 58 Kodeksu cywilnego (sprzeczność z zasadami współżycia społecznego). Kodeks cywilny nie reguluje bowiem czynności w postępowaniu administracyjnym, lecz stosunki cywilnoprawne. Wynika to z art. 1 Kodeksu cywilnego.
b) Trybunał Konstytucyjny jest jedynym, który może się zająć oceną w kategorii sprawiedliwości bądź niesprawiedliwości dokonywanej z punktu widzenia innych mierników sprawiedliwości niż prawo.
c) Pracownicy ZUS powinni przestrzegać prawa, a sędziowie powinni stać na jego straży. W kwestii „sprawiedliwości społecznej” powinni zwrócić się o orzeczenie do Trybunału Konstytucyjnego. Decyzje nie powinny być wydawane według prywatnych poglądów i uznania.

Uzasadnienie:
Autonomiczność i odrębność przepisów prawa ubezpieczeń społecznych wobec przepisów prawa cywilnego sprawia, że na gruncie stosunków ubezpieczenia społecznego dopuszcza się tylko na zasadzie wyjątku stosowanie wskazanych expressis verbis regulacji cywilistycznych.
W uzasadnieniu wyroku z 14 grudnia 2005 r., III UK 120/05 (OSNP 2006 nr 21-22, poz. 338) wykluczono możliwość wykładania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych z uwzględnieniem reguł słuszności (zasad współżycia społecznego), podobnie jak w wyroku z 23 października 2006 r., I UK 128/06 (OSNP 2007 nr 23-24, poz. 359), w myśl którego do złagodzenia rygorów prawa ubezpieczeń społecznych nie stosuje się ani art. 5 k.c., ani art. 8 k.p., bo przepisy prawa ubezpieczeń
społecznych mają charakter przepisów prawa publicznego. To samo można odnieść do dopuszczalności stosowania do stosunków ubezpieczeń społecznych art. 58 k.c. Rygoryzm prawa publicznego nie może być łagodzony konstrukcją nadużycia prawa podmiotowego przewidzianą w art. 5 k.c. lub w art. 8 k.p. (także konstrukcją niezgodności czynności prawnej z zasadami współżycia społecznego - art. 58 § 2 k.c.).
Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 21 kwietnia 2010 r., II UZP 1/10 (OSNP 2010 nr 21-22, poz. 267) i pogląd ten należy podzielić.
Powoływanie się przez organ rentowy w decyzji odmawiającej przyznania ubezpieczonemu prawa do zasiłku macierzyńskiego na art. 58 § 2 k.c. jest całkowicie chybione.
Kwestia nieważności czynności prawnej z powodu jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, o czym stanowi powołany przepis, nie może mieć znaczenia, ponieważ:
a) złożenie przez ubezpieczonego wniosku o przyznanie zasiłku macierzyńskiego nie jest czynnością prawa cywilnego (prywatnego),
b) nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego nie jest wynikiem podjętej czynności prawnej (prawo to powstaje w chwili spełnienia przesłanek określonych w 12 ustawie, a nie jest rezultatem czynności prawnej prawa cywilnego),
c) prowadzenie działalności gospodarczej (jej rozpoczęcie lub zaprzestanie, ewentualnie zawieszenie) nie jest czynnością prawną prawa cywilnego (czynnościami prawa cywilnego są umowy zawierane przez przedsiębiorcę ze swoimi kontrahentami; relacje prawne przedsiębiorcy z organem rentowym reguluje prawo publiczne),
d) określenie przez ubezpieczonego podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe (nawet w najwyższej możliwej wysokości) nie jest czynnością prawa cywilnego II UZP 1/10 z 21.04.2010 (w szczególności zawarte w tym przepisie odwołanie do zasad współżycia społecznego), ponieważ ewentualna sprzeczność działań wnioskodawcy z zasadami współżycia społecznego (zasadami słuszności) nie mogła stanowić samodzielnej przesłanki odmowy przyznania mu świadczenia
w postaci zasiłku macierzyńskiego.